pH skóry – czym jest i jak o nie dbać?

Prawidłowe pH skóry twarzy mieści się w zakresie 4–6, a na większości powierzchni ciała wynosi od 4,1 do 5,8. Utrzymanie lekko kwaśnego odczynu pomaga zachować szczelną barierę hydrolipidową i ogranicza rozwój drobnoustrojów chorobotwórczych. Zapraszam do lektury, która pozwoli Ci lepiej zadbać o równowagę kwasowo-zasadową.

Czym jest pH skóry?

Wskaźnik pH opisuje kwasowość lub zasadowość roztworów wodnych. Skala pH ma rozpiętość od 0 do 14. Wartość 7 oznacza odczyn obojętny, wartości niższe są kwaśne, a wyższe zasadowe.

W przypadku skóry mówimy o odczynie jej powierzchni oraz płaszcza hydrolipidowego. To, jaka jest wartość pH, wpływa na aktywność enzymów, skład mikrobiomu i szczelność warstwy rogowej. Skóra zdrowego człowieka ma odczyn lekko kwaśny.

Dla porównania, różne płyny w organizmie mają odmienne wartości pH. Na przykład sok żołądkowy jest silnie kwaśny, krew ma odczyn lekko zasadowy, a ludzka ślina bywa zbliżona do obojętnej.

Jakie wartości odczynu są prawidłowe?

Dla twarzy prawidłowy zakres wynosi od 4 do 6. Najniższe wartości obserwuje się na czole 4,4 i górnej powiece 4,6. Podbródek ma wyższy odczyn – około 5,6. Nos, szyja, fałdy nosowo-wargowe, policzki i okolice ust mieszczą się pomiędzy tymi skrajnościami.

Inaczej wygląda pH w miejscach, gdzie skóra jest bardziej podatna na wilgoć i tarcie. Pachy, pachwiny, przestrzenie między palcami oraz okolice odbytu mają pH od 6,1 do 7,4. Miejsca intymne i pośladki zwykle zachowują naturalny kwaśny odczyn.

Na wynik wpływa także wiek. Skóra noworodków ma pH około 6,0–7,0, a u kobiet w wieku okołomenopauzalnym wzrasta do 4,7–5,0. Osoby o ciemniejszej pigmentacji mają z reguły niższy odczyn niż osoby o jasnej karnacji.

Tabela przedstawia wybrane wartości dla różnych obszarów ciała:

Co zaburza równowagę kwasowo-zasadową?

Na odczyn skóry działają czynniki wewnętrzne oraz zewnętrzne. Pierwsze związane są z biologią i budową ciała, drugie z codzienną pielęgnacją i środowiskiem.

Czynniki wewnętrzne

Do czynników wewnętrznych należą przede wszystkim:

• wiek – noworodki i osoby starsze mają nieco wyższe pH,
• kolor skóry – ciemna pigmentacja wiąże się z niższym pH,
• miejsce na skórze – odczyn różni się w zależności od okolicy ciała,
• ilość wydzielanego potu i sebum,
• predyspozycje genetyczne.

Czynniki zewnętrzne

Do najczęstszych czynników zewnętrznych zalicza się:

• kosmetyki do mycia twarzy i mydła,
• twardą wodę z kranu o pH sięgającym 8,
• produkty lecznicze, w tym antybiotyki stosowane miejscowo,
• dietę ubogą w płyny, wapń, witaminę A i jednonienasycone kwasy tłuszczowe,
• zanieczyszczenie powietrza i detergenty,
• nadmierną ekspozycję na słońce.

Jak odczyn wpływa na stan skóry?

Kwaśny odczyn działa bakteriostatycznie, co oznacza, że nie sprzyja rozwojowi chorobotwórczych drobnoustrojów. Większość patogenów namnaża się lepiej w środowisku zasadowym.

Bariera hydrolipidowa i mikrobiom

Prawidłowe pH warunkuje pracę enzymów wytwarzających składniki lipofilowe i ceramidy. Dzięki temu bariera hydrolipidowa pozostaje szczelna, a transepidermalna utrata wody (TEWL) nie wzrasta nadmiernie. W warunkach zasadowych skóra może produkować więcej sebum, a złuszczanie naskórka przebiega nieprawidłowo.

Mikrobiom zdrowej skóry to ponad 1000 gatunków bakterii, około 80 rodzajów grzybów i wiele wirusów. Ich wzrost jest optymalny przy kwaśnym pH. Patogeny takie jak Staphylococcus aureus rozwijają się chętniej przy pH obojętnym, a Propionibacterium acnes przy pH około 6,3.

Prawidłowe pH pomaga utrzymać szczelność bariery hydrolipidowej i ogranicza transepidermalną utratę wody.

Trądzik i atopowe zapalenie skóry

Podwyższone pH obserwuje się u osób z trądzikiem pospolitym – w jednym z badań średnia wynosiła 6,35±1,30. Z kolei w atopowym zapaleniu skóry odczyn bywa podwyższony o 0,2–0,3 w porównaniu ze zdrową skórą. Nieprawidłowe pH sprzyja też kontaktowemu zapaleniu skóry, rybiej łusce, mocznicy oraz trądzikowi różowatemu.

Zaburzony odczyn może objawiać się między innymi:

• wysuszeniem i przesuszeniem skóry,
• nadmiernym błyszczeniem,
• podrażnieniami i zaczerwienieniami,
• wypryskami i rozszerzonymi porami,
• rumieniem,
• szybszym pojawianiem się zmarszczek.

Wysokie pH zwiększa też ryzyko infekcji bakteryjnych i grzybiczych. Grzyby z rodzaju Malassezia nasilają wyprysk kontaktowy u osób z atopowym zapaleniem skóry.

Jak dbać o kwaśny odczyn skóry?

Możesz ograniczyć wpływ czynników zewnętrznych, wybierając delikatne produkty myjące i unikając zwykłego mydła. Warto też zwracać uwagę na twardość wody oraz codzienną ochronę przed promieniowaniem UV.

Oczyszczanie i tonizacja

Kosmetyki do mycia twarzy powinny mieć pH zbliżone do naturalnego odczynu skóry. Preparaty na bazie mydła potrafią podnieść pH nawet o 0,45, a efekt ten może utrzymywać się kilka godzin. Twarda woda z kranu o pH w okolicy 8 bywa przyczyną podwyższonego odczynu nawet przez 6 godzin po umyciu.

Tonizacja pomaga przywrócić skórze kwaśny odczyn po kontakcie z wodą i środkami myjącymi. Dobre toniki zawierają dodatkowo ceramidy, kwas hialuronowy, lipidy lub glikozaminoglikany, które wspierają odbudowę bariery hydrolipidowej.

Jeśli woda z kranu ma pH w okolicy 8, po umyciu twarzy odczyn skóry może pozostać podwyższony nawet przez 6 godzin.

Ochrona przeciwsłoneczna i złuszczanie

Codzienne stosowanie filtrów UV chroni skórę przed osłabieniem bariery i utratą właściwego odczynu. Nadmierna ekspozycja na słońce może pogarszać stan cery, zwłaszcza wrażliwej i naczynkowej. Złuszczanie wykonuj raz w tygodniu, aby nie uszkodzić warstwy rogowej.

W pielęgnacji skóry tłustej i trądzikowej sprawdzają się kwasy w rozsądnych stężeniach. Kwas mlekowy obniża pH i ogranicza namnażanie gronkowca złocistego. Osobom z suchą skórą pomagają preparaty z kwasem mlekowym, ceramidami i seryną.

Pomiar pH skóry

Do sprawdzenia odczynu skóry twarzy i skóry głowy służą małe mierniki z płaską elektrodą i otwartym złączem referencyjnym. Dokładność dobrego urządzenia wynosi ±0,05 pH, co pozwala monitorować zmiany po myciu lub zastosowaniu kosmetyków.

Pomiar wykonuje się na kilku punktach twarzy, na przykład na czole i podbródku. Dzięki temu można sprawdzić, czy codzienna pielęgnacja faktycznie wspiera naturalnie kwaśny odczyn.